1

Sąsiedzi z ulicy Antakia zostali zmuszeni do ucieczki z powodu konfliktu zbrojnego toczącego się w  ich państwie. Czy wiesz, że w ostatnim czasie w podobnej sytuacji znalazło się tysiące osób mieszkających na Bliskim Wschodzie i w krajach afrykańskich?

Według raportu rocznego Amnesty International 2014/2015, w samej Syrii w 2014 roku, w wyniku konfliktu zbrojnego śmierć poniosło około 200 tys. osób. Siły rządowe przeprowadziły wielokrotne ataki na obszary zamieszkane przez cywilów. Wciąż odbywają się tam naloty, ostrzały artyleryjskie, a z helikopterów zrzucane są bomby beczkowe. Międzynarodowe organizacje humanitarne biją na alarm, kwalifikując te działania do zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości.
W samym Iraku w wyniku ataków głównie na tle etnicznym śmierć poniosło ok. 2 tys. osób, w większości była to ludność cywilna. Zbrodnie wojenne wymierzone przeciwko ludzkości oraz naruszenia podstawowych praw człowieka na masową skalę miały również miejsce w krajach afrykańskich.
Komisja Europejska oszacowała, iż ponad 2 miliony Sudańczyków było zmuszonych opuścić swoje miejsca zamieszkania, a prawie 37 tys. Erytrejczyków i Erytrejek ubiegało się o ochronę międzynarodową w krajach unijnych.
Zgodnie z raportem OHCHR (Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka) w roku 2015 w wyniku wojny ucierpiało 11 tys. Afgańczyków. 3,5 tys. z nich poniosło śmierć, w tym 1/4 stanowiła liczba dzieci.


2

Mąż Gajdy został zabity przez wojowników pewnej organizacji - podobne działają obecnie w niektórych państwach na świecie. Czy wiesz dokładnie, co to jest ISIS?

W 2013 r. doszło do rozłamu w Al-Kaidzie, w wyniku którego organizację tę opuściło jej irackie przedstawicielstwo, kierowane przez Abu-Bakra al-Baghdadiego (obecnie przywódcę ISIS). Przyjęło ono nazwę Islamskiego Państwa w Iraku i Lewancie (IPIL). IPIL opanowało następnie część obszarów Syrii i Iraku, ogłosiło powstanie kalifatu i zmieniło nazwę na Państwo Islamskie.
Według szacunków CIA oddziały ISIS liczą ok. 30 tys. ludzi i odnoszą sukcesy wojskowe w Syrii oraz Iraku. Obecnie w świecie muzułmańskim ISIS jest o wiele bardziej popularne od nielicznej Al-Kaidy, skoncentrowanej głównie na terenach Afganistanu i Pakistanu. Działania ISIS burzą ład polityczny w regionie i budzą w innych krajach arabskich uzasadnione obawy, że Państwo Islamskie będzie próbowało zdobyć kontrolę nad kolejnymi obszarami Bliskiego Wschodu. ISIS nie jest, w przeciwieństwie do Al-Kaidy, organizacją stricte terrorystyczną, ale jego ambicje obejmują dalszą ekspansję terytorialną i utrzymanie kontroli nad zdobytymi już terenami.


3

Rodzice Alego zginęli w wyniku bombardowania, w związku z czym nastolatek sam musiał wyruszyć w drogę. Czy wiesz, że wśród migrujących do Europy coraz większą liczbę stanowią osoby, które, tak jak Ali, nie ukończyły jeszcze 18. roku życia?

Według danych UNHCR i UNICEF (organizacje humanitarne, działające przy ONZ na rzecz praw dzieci) w pierwszej połowie 2015 r. o azyl w Unii Europejskiej ubiegało się 133 tys. dzieci. Średnio 1/4 spośród osób poszukujących schronienia w Europie nie ukończyła jeszcze 18 roku życia. Tylko w lutym 2016 r. 41% wśród osób przedostających się z Grecji do Macedonii stanowiły dzieci.
Spośród uchodźców i uchodźczyń dzieci wymagają szczególnej opieki - nie tylko z powodu swojego wieku, ale także ze względu na zwiększone ryzyko grożącego im niebezpieczeństwa związanego z rozwojem handlu ludźmi, przymusową prostytucją, żebractwem czy handlem narkotykami. Wiele z nich doświadczyło przemocy. Wśród uchodźców i uchodźczyń coraz więcej jest małoletnich bez opieki - udali się w podróż samotnie, ich rodzice zginęli podczas podróży albo zostali rozdzieleni w drodze.


4

Na swojej drodze Ali spotyka Binyana, który opowiedział mu swoją historię. Czy wiesz, jakie mogły być przyczyny ucieczki Binayana z Erytrei?

Erytrejczycy są trzecią największą grupą uciekającą do Europy przez Morze Śródziemne. Pod koniec 2014 r. każdego miesiąca uciekało z tego kraju 5 tys. osób. Dominującym powodem, podawanym we wnioskach o azyl jest nieograniczony pobór do służb narodowych. W Erytrei w 1995 r. wprowadzono prawo ustanawiające system: każda dorosła osoba ma obowiązek odsłużyć 18 miesięcy - w praktyce jednak służba wojskowa ma często nieograniczony charakter. Za unikanie odbycia służby grozi areszt (bez procesu, bez prawnika, bez możliwości poinformowania rodziny; niekiedy też członkowie rodzin trafiają do aresztu i zmuszani są do odbycia służby za dezertera). W wypadku przymusowego powrotu do Erytrei osób, które uciekły i wnioskowały o azyl w innym kraju, stosuje się więzienie i tortury (w celu wydobycia informacji na temat sposobu ucieczki i ewentualnych współtowarzyszy).


5

Gajda, Ali i Kamil musieli zapłacić wiele pieniędzy, by uciec z kraju, w którym żyli. Czy wiesz, ile zarabiają przemytnicy?

Według danych Europolu, tylko w 2015 r. siatki przemytnicze zarobiły na migrujących do Europy osobach od 3 do 6 miliardów euro. Z usług przemytników (głównie grup przestępczych) korzystało ponad 90 % migrujących do Unii Europejskiej. Jak donosi Al-Jazeera, niezależna arabska stacja telewizyjna, uchodźca musi zapłacić przemytnikowi od 1,5 tys. do 4 tys. euro za podróż, w zależności od środka transportu i kraju, do którego chce się przedostać. Część z tych pieniędzy trafia do gangów, zajmujących się handlem ludźmi.


6

Dla Gajdy, która spodziewa się dziecka, podróż jest szczególnie uciążliwa i niebezpieczna. Czy wiesz, jak wygląda sytuacja kobiet, które wyruszyły w trudną podróż do Europy?

Ponad 500 tysięcy syryjskich uchodźczyń i wewnętrznie przesiedlonych stanowią kobiety w ciąży. Z wywiadów przeprowadzonych przez Amnesty International wynika, że zmagają się one podczas podróży z głodem, brakiem dostępu do podstawowej opieki medycznej i stłoczeniem panującym na granicach oraz w punktach tranzytowych. Ponadto, często doświadczają przemocy, nadużyć seksualnych i gwałtów zarówno ze strony innych uchodźców, jak i przemytników, strażników granicznych czy policji.
Lekarze Bez Granic to organizacja pozarządowa, świadcząca pomoc medyczną m.in. migrantom i migrantkom znajdującym się w obozach dla uchodźców. Jak podają w swoich sprawozdaniach, wiele kobiet ciężarnych uciekających ze swoich krajów nie wie, czy ich dziecko jest zdrowe, ponieważ nie mają dostępu do opieki przedporodowej. Stres związany z ich trudną sytuacją, a także wysiłek fizyczny związany z podróżą mają bardzo szkodliwy wpływ na przebieg ich ciąży.


7

Falak i Gajdzie udało się szczęśliwie przeprawić łodzią przez morze. Jest to szczególnie niebezpieczny rodzaj podróży. Czy wiesz, jak wygląda sytuacja osób, które próbują dotrzeć do Europy drogą morską?

Przemytnicy zmuszają uchodźców i uchodźczynie do zapłaty wygórowanych kwot za możliwość podróży w trudnych warunkach – łodzie nie są przystosowane do przeprawy, najczęściej są przepełnione, nie są wyposażone w wystarczającą ilość żywności, wody pitnej i paliwa, a pasażerom nie zapewnia się żadnych środków bezpieczeństwa.
Według danych Międzynarodowej Organizacji do spraw Migracji w 2015 r. na Morzu Śródziemnym zatonęło 3770 osób.


8

Ali jest fanem elektronicznych gadżetów. Jego telefon jest bardzo przydatny w drodze. Dzięki temu, że go posiada, postanowił nagrać krótki filmik przedstawiający życie uchodźców w obozie. Czy wiesz, jakie znaczenie mają smartfony dla uchodźców i uchodźczyń?

Wykorzystanie nowoczesnych technologii jest głównym sposobem na radzenie sobie w trudnej sytuacji na szlakach. Narzędziem niezbędnym w podróży stał się zwyczajny smartfon z dostępem do sieci wi-fi, który wyposażony jest w aplikacje takie jak Viber, WhatsApp czy Facebook. Aplikacje umożliwiają dużo tańszą komunikację z bliskimi oraz stałe śledzenie najnowszych informacji na temat modyfikacji tras. Smartfon pomaga uniezależnić uchodźców i uchodźczynie od przemytników i pozwala im sprawnie reagować na zmieniającą się sytuację na granicach. Ponadto np. na Węgrzech wolontariusze stworzyli specjalną aplikację, na której umieszczają informacje na temat możliwych środków transportu, punktów z żywnością, wodą, pomocą medyczną itp. Wiadomości tłumaczone są m.in. na język arabski.


9

Kamil podczas drogi wiele razy wracał myślami do tego, co wydarzyło się w jego państwie, na jego ulicy Antakia. Te wizje ciągle go prześladowały. Zastanawiałeś/aś się kiedyś, jak ucieczka wpływa na emocje i uczucia uchodźców?

Według badań przeprowadzonych w Niemczech przez Federalny Związek Psychoterapeutów, 40-50% przebywających tam uchodźców cierpi na tzw. zespół stresu pourazowego i depresję. 70% z badanych osób było świadkami przemocy. Ponad połowa z nich sama doświadczyła okropności, w tym również tortur. Uchodźców nierzadko dręczą koszmary i powracające dramatyczne wspomnienia.


10

Omar po dotarciu do jednego z europejskich krajów został napadnięty przez nieznanych sprawców. Był to atak na tle ksenofobicznym. Czy wiesz jakie nastroje panują wśród społeczeństw państw przyjmujących uchodźców i uchodźczynie? Czy sądzisz, że podobne przypadki zdarzają się w rzeczywistości?

Doniesienia medialne o „fali nielegalnych imigrantów” czy „islamizacji Europy”, w połączeniu z brakiem rzetelnych informacji na temat obecnej sytuacji wzmagają ksenofobię, którą dodatkowo podsycają organizacje prawicowe. Brak spójnej polityki migracyjnej Unii Europejskiej powoduje w poszczególnych państwach krytyczne nastawienie do tematu, a coraz więcej przekazów, zamiast na solidarności z ludźmi szukającymi schronienia, opiera się na strachu.
Na terenie różnych europejskich państw aktywnie działają grupy neofaszystowskie (takie jak włoska grupa CasaPound Italia, węgierski Ruch 64 Komitaty czy niemiecka Pegida – Patriotyczni Europejczycy przeciwko Islamizacji Zachodu). Wykorzystują one strach, by nawoływać do nienawiści wobec uchodźców i uchodźczyń, a także organizują anty-migranckie demonstracje. 6 lutego 2016 r. Pegida zorganizowała w Dreźnie kilkutysięczną manifestację pod hasłem „Twierdza Europa”, a podobne akcje odbyły się w tym samym dniu w innych miastach europejskich, również w Warszawie. Sytuację pogarsza dyskurs medialny, np. artykuły na temat przestępstw, w których już nagłówki sugerują znaczenie pochodzenia sprawców. Dochodzi również do manipulacji informacjami i przekazywania nieprawdziwych wiadomości, które później rzadko są prostowane. Zaczyna dominować język wrogości i nienawiści, co skutkuje zwiększoną liczbą ataków na cudzoziemców, nierzadko mieszkających w danym państwie od lat. Pojawiają się doniesienia o niszczeniu ośrodków uchodźczych, coraz więcej osób czuje się zagrożonych ze względu na swoje pochodzenie. Badania opinii publicznej przeprowadzane w Polsce również świadczą o wzroście nastawienia ksenofobicznego i niechęci. Z badań przeprowadzonych przez CBOS wynika, że w okresie od maja do października 2015 r. zwiększył się odsetek osób przeciwnych przyjmowaniu uchodźców i uchodźczyń do Polski, przy czym większa niechęć panuje wśród ludzi młodych (do 35 roku życia).

Mimo rosnącego poziomu nastawienia ksenofobicznego, w państwach europejskich, także w Polsce, zawiązały się inicjatywy przychylne uchodźcom i uchodźczyniom. Władze części miast hiszpańskich deklarują przyjęcie osób poszukujących ochrony międzynarodowej, nawet wbrew opinii rządu. Akcje pomocowe (takie jak zbiórki pieniędzy i niezbędnych materiałów) spotykają się w tym kraju z dużym poparciem społecznym. 78% Hiszpanów i Hiszpanek jest przychylna przyjmowaniu uchodźców i uchodźczyń, mimo iż obecnie mieszka tam już dużo migrantów, a sytuacja gospodarcza nie jest stabilna. Podobne inicjatywy podejmują grupy w wielu innych państwach. W niektórych krajach organizowane są demonstracje wzywające do solidarności z uchodźcami i uchodźczyniami (takie jak manifestacja z września 2015 r. w Wielkiej Brytanii pod hasłem „Refugees welcome here”, na której pojawiło się kilkadziesiąt tysięcy osób; podobne akcje odbywały się w innych państwach europejskich, także w Polsce).


11

Falak postanowiła podzielić się ze swoimi przeżyciami z uczniami i uczennicami pewnej szkoły i zaczęła od opowieści o podróży. Czy wiesz, czym są szlaki uchodźcze i gdzie się znajdują?

Są to drogi, którymi podróżują grupy uchodźców i uchodźczyń, prowadzące najczęściej do krajów europejskich.


12

Omar zabrał ze sobą w podróż kota. Uchodźcy i uchodźczynie, jeśli tylko mogą, zabierają ze sobą wszystkich najbliższych, również zwierzęta. Czy znasz prawdziwą historię kota Kunkusza, którego rodzina z Iraku zabrała do Europy?

Kunkusz zgubił się na greckiej wyspie Lesbos. Jego irakijska rodzina musiała ruszyć w dalszą drogę. Dzięki pomocy wolontariuszy i wolontariuszek, kot się odnalazł, a internauci sfinansowali jego podróż do odnalezionej rodziny w Norwegii.

ŹRÓDŁA

Amnesty International
źródło raportów na temat praw człowieka
www.amnesty.org.pl

Baza aktów prawnych Unii Europejskiej
www.eur-lex.europa.eu

Oficjalna strona Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka
www.ohchr.org

Oficjalna strona Biura Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców
www.unhcr.org

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych
www.pism.pl

UNICEF
Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci
www.unicef.pl

Al-Jazeera
niezależna arabska stacja telewizyjna
www.aljazeera.com

Lekarze Bez Granic
www.doctorswithoutborders.org

Międzynarodowa Organizacja do Spraw Migracji
www.iom.int, www.iom.pl